Restrukturyzacja – co to jest i jak przebiega? [2026]
Restrukturyzacja to zmiany, które mają pomóc przedsiębiorstwu odzyskać zdolność do działania i regulowania zobowiązań. Mogą dotyczyć finansów, kosztów, sposobu prowadzenia działalności lub organizacji firmy. Gdy przedsiębiorca jest niewypłacalny albo zagrożony niewypłacalnością, jednym z dostępnych rozwiązań może być postępowanie restrukturyzacyjne przewidziane w Prawie restrukturyzacyjnym.
Jego celem jest uniknięcie upadłości przez zawarcie układu z wierzycielami, a w przypadku sanacji także przez przeprowadzenie działań naprawczych. Restrukturyzacja nie oznacza automatycznego umorzenia długów. To proces, w którym trzeba ocenić sytuację firmy, zaproponować wierzycielom możliwe do wykonania warunki spłaty i zadbać o dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa.
Kiedy warto rozważyć restrukturyzację firmy?
Sygnałem do działania są trudności z terminowym regulowaniem zobowiązań: zaległości wobec kontrahentów, problemy ze spłatą finansowania, zajęcia rachunków lub ryzyko utraty płynności w najbliższych miesiącach. Warto przeanalizować sytuację również wtedy, gdy firma jeszcze płaci swoje zobowiązania, ale prognozy pokazują, że wkrótce może nie być w stanie tego robić.
Pierwszym krokiem powinna być ocena przyczyn problemu, zadłużenia i przyszłych przepływów pieniężnych. Pozwala ona odpowiedzieć na podstawowe pytanie: czy firma ma realną możliwość dalszego działania i wykonania układu, który zostanie zaproponowany wierzycielom?
Jak przebiega restrukturyzacja?
Proces zaczyna się od zebrania danych o finansach przedsiębiorstwa: zobowiązaniach, należnościach, kosztach, majątku oraz umowach niezbędnych do prowadzenia działalności. Następnie trzeba ustalić, które działania mogą poprawić sytuację firmy i jaki sposób spłaty zadłużenia będzie możliwy do wykonania.
Na tej podstawie dobiera się właściwe postępowanie, przygotowuje potrzebne dokumenty i propozycje dla wierzycieli. W dalszej kolejności dochodzi do głosowania nad układem oraz jego zatwierdzenia, jeżeli spełnione zostaną ustawowe warunki. Samo zawarcie układu nie kończy pracy: przedsiębiorca musi jeszcze wykonywać przyjęte zobowiązania i wdrażać działania naprawcze.
Rola doradcy restrukturyzacyjnego oraz sądu zależy od wybranego postępowania. Nie w każdym trybie sąd uczestniczy od początku procesu.
Napisz do naszych ekspertów. Odpowiedzą na wszystkie Twoje pytania.
Ile trwa i kosztuje restrukturyzacja?
Nie ma jednego czasu trwania ani jednej ceny restrukturyzacji. Zależą one między innymi od wybranego postępowania, liczby wierzycieli, skali zadłużenia, liczby sporów oraz czasu potrzebnego na przygotowanie i wykonanie układu. Trzeba odróżnić czas potrzebny na doprowadzenie do zatwierdzenia układu od okresu, w którym firma będzie go później wykonywać. Na koszty mogą składać się wynagrodzenie doradcy restrukturyzacyjnego, opłaty związane z postępowaniem oraz wydatki na przygotowanie dokumentacji i niezbędne działania naprawcze. Rzetelny szacunek wymaga poznania sytuacji przedsiębiorstwa i wskazania konkretnego trybu. Sama wysokość opłaty sądowej nie pokazuje całkowitego kosztu restrukturyzacji.
Cztery postępowania restrukturyzacyjne
Postępowanie restrukturyzacyjne w Polsce jest uregulowane przez prawo restrukturyzacyjne i zadaniem jego jest nie ogłoszenie upadłości. Każde postępowanie restrukturyzacyjne dopasowano do innych potrzeb. A więc inny tryb wybierze działalność informatyczna, która czeka na zyski z poniesionej inwestycji. Jeszcze inny duży zakład metalurgiczny, którego problemy wynikają z sytuacji rynkowej. A jeszcze inny spółki transportowej, której problemy wynikają z długiego sporu sądowego. Wybór odpowiedniego postępowania restrukturyzacyjnego przez dłużnika może mieć istotny wpływ na to, czy zadziała restrukturyzacja. A więc, jakie są w polskim prawie postępowania?
1. Postępowanie o zatwierdzenie układu
W tym trybie przedsiębiorca, przy udziale nadzorcy układu, przygotowuje propozycje i zbiera głosy wierzycieli. Początkowa część postępowania odbywa się bez udziału sądu; sąd rozpatruje następnie wniosek o zatwierdzenie przyjętego układu. Z tego postępowania można skorzystać, gdy udział wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem nie przekracza ustawowego progu 15%.
Jeżeli zostanie dokonane przewidziane ustawą obwieszczenie o ustaleniu dnia układowego, powstają określone skutki ochronne. Ich zakres i czas trwania trzeba jednak ocenić w konkretnej sprawie. Obwieszczenie nie oznacza, że firma może przestać regulować wszystkie bieżące zobowiązania.
2. Przyspieszone postępowanie układowe
To postępowanie prowadzone z udziałem sądu. Umożliwia zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności w uproszczonym trybie. Podobnie jak w postępowaniu o zatwierdzenie układu, udział wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem nie może przekroczyć 15%.
3. Postępowanie układowe
Ten tryb pozwala zawrzeć układ po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności. Może być prowadzony, gdy udział wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem przekracza 15%. Wybór tego postępowania wymaga oceny dokumentacji, sporów z wierzycielami oraz możliwości dalszego działania przedsiębiorstwa.
4. Postępowanie sanacyjne
Sanacja obejmuje zawarcie układu, ale pozwala również przeprowadzić działania służące poprawie sytuacji ekonomicznej przedsiębiorcy. Może być rozważana wtedy, gdy samo ustalenie nowych zasad spłaty zadłużenia nie wystarczy i firma potrzebuje głębszych zmian. Wiąże się z większą ingerencją w sposób zarządzania przedsiębiorstwem, dlatego decyzja o jej wyborze wymaga szczegółowej analizy.
Zmiana już zatwierdzonego układu nie jest piątym rodzajem postępowania restrukturyzacyjnego. To odrębne zagadnienie dotyczące sytuacji, w której istniejący układ wymaga modyfikacji.
Jakie korzyści daje firmie restrukturyzacja?
5 głównych korzyści, jakie oferuje restrukturyzowanie firmy, która popadła w kłopoty finansowe to:
- Pomaga unikać postępowania upadłościowego.
- Umożliwia dalsze prowadzenie biznesu.
- Pozwala na odroczenie płatności, umorzenie zobowiązań, konwersję udziałów i akcji.
- Zapewnia zabezpieczenie na wypadek postępowań egzekucyjnych.
- Chroni na wypadek wypowiadania ważnych umów i daje czas na porozumienia z wierzycielami.
Czy restrukturyzowanie się opłaca?
Restrukturyzacja może się opłacać, jeśli firma ma realną możliwość dalszego działania i wykonania układu, bo może poprawić płynność finansową działalności gospodarczej, zwiększyć efektywność operacyjną, zredukować zbędne koszty, wzmocnić pozycję konkurencyjną oraz umożliwić utrzymanie miejsc pracy. Wymaga ona starannego zaplanowania i konsekwentnej realizacji. Choć niesie ze sobą pewne ryzyko, może przynieść firmie znaczące korzyści. Kluczowe dla powodzenia są solidne przygotowanie, zaangażowanie zespołu oraz wsparcie doświadczonych specjalistów.
Co restrukturyzacja oznacza dla pracowników?
Otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego nie oznacza automatycznie zwolnień ani obniżenia wynagrodzeń. Skutki dla zatrudnienia zależą od sytuacji przedsiębiorstwa i planowanych działań naprawczych.
Wierzytelności wynikające ze stosunku pracy co do zasady nie są objęte układem bez zgody uprawnionego pracownika. Jeżeli taka zgoda zostanie wyrażona, warunki restrukturyzacji zobowiązań pracowniczych nie mogą pozbawiać pracowników minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Restrukturyzacja zadłużenia
Restrukturyzacja zadłużenia polega na zmianie warunków spłaty istniejącego zadłużenia. Ma to na celu dostosowanie tych warunków do aktualnych możliwości finansowych zadłużonego przedsiębiorstwa. Restrukturyzacje zadłużenia mają zatem ułatwić dłużnikowi obsługę zobowiązań oraz uniknięcie niewypłacalności lub bankructwa. Ważnym elementem restrukturyzowania jest odpowiednia analiza finansowa oraz skutecznie przeprowadzone negocjacje.
Gdzie sprawdzić czy firma jest w restrukturyzacji?
Jak sprawdzić, czy firma jest w restrukturyzowaniu? Gdy dłużnik decyduje się na restrukturyzowanie, musi spełnić określone wymogi formalne, w tym poinformować swoich wierzycieli. Oprócz bezpośrednich zawiadomień od dłużnika, informacje o postępowaniu restrukturyzacyjnym można znaleźć w Krajowym Rejestrze Zadłużonych.
Aby sprawdzić, czy dłużnik wszczął postępowanie restrukturyzacyjne, nie trzeba zakładać konta w tym rejestrze. Wystarczy skorzystać z tablicy obwieszczeń, wpisując nazwę lub numer NIP. Pozwala to zweryfikować datę rozpoczęcia postępowania restrukturyzacyjnego, jego rodzaj oraz osobę pełniącą funkcję nadzorcy lub zarządcy.
Restrukturyzować czy upadać?
Poziom zaspokojenia wierzycieli w ramach restrukturyzacji jest zróżnicowany, w zależności od wielkości przedsiębiorstwa dłużnika, wysokości zadłużenia i struktury wierzycieli. Z całą pewnością zaspokojenie wierzycieli w wypadku udanej restrukturyzacji będzie znacznie większe niż przy upadłości dłużnika.
W postępowaniach upadłościowych często poziom zaspokojenia wierzycieli bywa niewielki – 1-20%. Z kolei w ramach restrukturyzacji, można liczyć na propozycje układowe zakładające spłatę przynajmniej ponad połowy zobowiązań.
W przypadku upadłości dochodzi do likwidacji majątku dłużnika. Jednak w pierwszej kolejności należy pokryć niemałe koszty postępowania. W przypadku restrukturyzacji, dłużnik dostaje szansę na kontynuację działalności i generowanie bieżących dochodów, które przeznaczy na spłatę zobowiązań.
Czy restrukturyzacja chroni przed egzekucją i wypowiedzeniem umów?
Restrukturyzacja może zapewnić ochronę przed określonymi działaniami egzekucyjnymi oraz wypowiadaniem niektórych umów istotnych dla działalności firmy. Zakres ochrony zależy jednak od rodzaju postępowania, jego etapu i konkretnego zobowiązania. Nie należy zakładać, że każde wszczęcie działań restrukturyzacyjnych natychmiast wstrzymuje wszystkie egzekucje albo uniemożliwia rozwiązanie każdej umowy.
Przed wyborem trybu warto więc ustalić, które egzekucje już trwają, jakie umowy są kluczowe dla firmy i jakie zobowiązania trzeba regulować na bieżąco.
Przykład restrukturyzacji przedsiębiorstwa
Dobrym przykładem restrukturyzowania spółki była sytuacja w warszawskiej galerii Blue City. Zarząd Blue City sp. z o.o. podjął decyzję o złożeniu wniosku o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego. Stało się tak z uwagi na niekorzystny model finansowania i zawartej umowy na kwotę blisko 185 milionów euro (jeszcze na budowę tej galerii).
Dzięki rozpoczętej restrukturyzacji, zarząd zyskał kilka miesięcy na wypracowanie porozumień z wierzycielami, aby zaproponować im satysfakcjonujące zaspokojenie wierzytelności spornych. To także gwarancja kontynuowania działalności przez Spółkę bez strachu o zabezpieczenia na jej majątku w postaci zajęcia np. rachunków bankowych. A to z pewnością mogłoby zdestabilizować funkcjonowanie galerii handlowej.
Jakie są ograniczenia i ryzyka restrukturyzacji?
Restrukturyzacja daje firmie szansę na uporządkowanie zobowiązań, lecz nie gwarantuje przyjęcia układu ani odzyskania rentowności. Trzeba ponieść koszty procesu, przedstawić wierzycielom wiarygodny plan oraz znaleźć środki na bieżące działanie firmy i wykonanie układu. Jeżeli założenia finansowe okażą się nierealne, samo rozpoczęcie postępowania nie rozwiąże problemu.
Dlatego decyzję warto poprzedzić analizą, która pokaże również inne możliwe scenariusze. Im wcześniej przedsiębiorca zna rzeczywistą skalę trudności, tym więcej czasu ma na ocenę dostępnych rozwiązań.
Autor: Przemysław Furmanek – kwalifikowany doradca restrukturyzacyjny, licencja nr 1594.
Przeczytaj więcej: Kancelaria Restrukturyzacyjna, Wniosek o upadłość konsumencką
